پیش از هر چیز: هیچ قرصی جایگزین درمان اصولی نیست
در پاسخ به پرسش بهترین قرص برای آرتروز دست باید صادقانه گفت: دارویی وجود ندارد که غضروف فرسوده را بازسازی کند؛ اما داروهای متعددی درد را کنترل می‌کنند تا بتوانید ورزش و زندگی طبیعی را ادامه دهید. انتخاب داروی مناسب بستگی به شدت درد، سن، بیماری‌های زمینه‌ای (فشار خون، دیابت، بیماری کلیوی و معده) دارد و تصمیم نهایی همیشه با پزشک است.
داروهای خوراکی بدون نسخه
۱. استامینوفن (پاراستامول)
اولین انتخاب برای درد خفیف تا متوسط، به‌خصوص در سالمندان و کسانی که مشکل معده دارند. حداکثر دوز مجاز روزانه برای بزرگسالان ۳۰۰۰ میلی‌گرم است و مصرف بیش از حد به کبد آسیب می‌زند.
۲. ایبوپروفن
از داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAID) است که علاوه بر مسکن بودن، التهاب را نیز کاهش می‌دهد. برای دردهای همراه با تورم مناسب‌تر است، اما معده‌درد را تشدید می‌کند و باید بعد از غذا مصرف شود.
۳. ناپروکسن
اثر طولانی‌تری نسبت به ایبوپروفن دارد (دو نوبت در روز) و برای درد شبانه انتخاب خوبی است؛ با این حال احتیاط‌های مشابه NSAIDها را دارد.
داروهای موضعی؛ انتخاب اول متخصصان برای آرتروز دست
طبق راهنماهای بین‌المللی، برای آرتروز دست، داروهای موضعی به دلیل اثر مستقیم روی مفصل و عوارض سیستمیک کمتر، گزینه ارجح‌تری نسبت به قرص هستند:
- ژل دیکلوفناک ۱٪: روزی ۲ تا ۴ بار روی مفصل دردناک مالیده می‌شود.
- کرم کپسایسین: از فلفل قرمز استخراج می‌شود و با کاهش ماده P انتقال پیام درد را کم می‌کند؛ اثر کامل آن پس از چند هفته ظاهر می‌شود.
داروهای با نسخه پزشک
- دولوکستین: یک ضدافسردگی که برای دردهای مزمن اسکلتی-عضلانی تأیید شده است.
- تزریق کورتیکواستروئید: برای فازهای درد شدید که به قرص جواب نمی‌دهد؛ توسط پزشک و حداکثر چند بار در سال در هر مفصل.
مکمل‌های خوراکی؛ مؤثر یا بی‌اثر؟
- گلوکزآمین و کندرویتین: شواهد علمی درباره آن‌ها ضد و نقیض است؛ برخی مطالعات کاهش درد خفیف را نشان داده‌اند. حداقل ۳ ماه مصرف برای قضاوت لازم است.
- امگا ۳: اثر ضدالتهاب علمی دارد و برای سلامت کلی مفاصل مفید است. منابع غذایی آن در مقاله تغذیه آرتروز دست آمده است.
- ویتامین D: کمبود آن با شدت درد مفصلی مرتبط است؛ ابتدا با آزمایش خون بررسی شود.
- زردچوبه (کورکومین): اثر ضدالتهاب متوسط دارد و معمولاً بی‌خطر است.
⚠️ هشدارهای مهم مصرف دارو در آرتروز دست
- مصرف طولانی NSAIDها خطر زخم معده، آسیب کلیوی و فشار خون بالا را افزایش می‌دهد.
- هم‌زمان مصرف چند مسکن ترکیبی (که هر کدام استامینوفن دارند) خطرناک است.
- زنان باردار، افراد با بیماری قلبی، کلیوی یا معده حتماً پیش از مصرف با پزشک مشورت کنند.
- «قرص‌های تقویتی مفصل» بدون برند و مجوز را مصرف نکنید.
سوالات متداول درباره قرص برای آرتروز دست
بهترین قرص برای درد آرتروز دست در سالمندان چیست؟
معمولاً استامینوفن یا ژل موضعی دیکلوفناک به‌دلیل عوارض کمتر، انتخاب اول در سالمندان است؛ البته با توجه به بیماری‌های زمینه‌ای، تصمیم نهایی با پزشک است.
آیا گلوکزآمین واقعاً مفید است؟
شواهد متضاد است؛ بخشی از بیماران بهبود درد گزارش می‌کنند. چون عوارض کمی دارد، امتحان ۳ ماهه آن معمولاً بی‌خطر است، اما جایگزین درمان‌های اثبات‌شده نمی‌شود.
قرص بهتر است یا ژل موضعی؟
برای آرتروز دست، ژل موضعی به‌دلیل اثر موضعی و عوارض کمتر، اغلب انتخاب اول است و قرص‌ها برای دردهای منتشر یا شدیدتر کاربرد دارند.
آیا قرص کلسیم برای آرتروز دست مفید است؟
کلسیم برای پوکی استخوان مفید است، نه آرتروز. این دو بیماری متفاوت‌اند و اشتباه گرفتن آن‌ها یکی از رایج‌ترین سوءبرداشت‌های عمومی است.